חמש שנים לרוח ג'דידה / אלמוג בהר // خمس سنوات على "روح جديدة" / الموج بيهار

לפני כחמש שנים, באפריל 2011, פרסמנו כקבוצה של צאצאיות וצאצאים לקהילות היהודיות בעולם הערבי והמוסלמי, במשרק ובמגרב, דור שני ושלישי של מזרחים בישראל, מכתב פתוח לבנות ובני דורנו במזרח התיכון ובצפון אפריקה בשם "רוח ג'דידה – רוח חדשה", בעקבות אירועי תחילת האביב הערבי. התבוננו בהתרגשות עצומה בתפקיד המרכזי שתפסו באומץ כה רב הנשים והגברים בני דורנו ברחבי העולם הערבי בהפגנות ובמחאות למען חירות ושינוי, וחשנו הזדהות ותקווה ביחס למהפכות שהביאו לנפילת השלטון הרודני בתוניסיה ובמצרים. התבוננו גם בכאב אדיר על אובדן החיים במלחמת האזרחים בסוריה ובמקומות נוספים.

קיווינו שהמחאה של בני דורנו כנגד הדיכוי והמשטרים המשעבדים והמנצלים, והקריאה לשינוי, לחירות ולכינון משטרים דמוקרטיים, אשר יאפשרו את השתתפות האזרחים בתהליכים הפוליטיים, תסמל רגע דרמטי בהיסטוריה של המזרח התיכון וצפון-אפריקה, שנקרעו מזה דורות בין כוחות שונים, חיצוניים ופנימיים, אשר רמסו את זכויותיהם הפוליטיות, הכלכליות והתרבותיות של רוב אזרחיו.

ביקשנו להביע את זהותנו כיהודים-ישראלים אשר מהווים צאצאים לקהילות היהודיות שחיו במזרח התיכון ובצפון-אפריקה במשך מאות ואלפי שנים, ואת שותפותנו להיסטוריה הדתית, התרבותית והלשונית של המרחב המזרח-תיכוני והצפון-אפריקאי, אף על פי שדומה ש"נשכחנו" כבני היסטוריה זאת: ראשית בישראל, המדמיינת עצמה כמצויה בין יבשת אירופה לבין צפון-אמריקה; שנית בעולם הערבי, אשר דומה כי קיבל פעמים רבות את הדיכוטומיה בין יהודים לערבים ואת הניסיון לדמיין את היהודים כאירופאים, והעדיף להדחיק את ההיסטוריה של היהודים-הערבים כפרק שולי בעברו, או ככזה שכלל לא התקיים. גם בתוך הקהילות המזרחיות עצמן, בישראל וברחבי העולם, יש להודות שעברנו נשכח, כאשר בעקבות הקולוניאליזם המערבי, הלאומיות היהודית והלאומיות הערבית, התביישו רבים מאתנו בעבר המשותף לנו ולעמי ערב.

קיווינו שתהליכי האביב הערבי יהוו שלב של מעבר דורות בהיסטוריה המזרח-תיכונית והצפון-אפריקאית, וקיווינו כי הם יביאו לחירויות, לצדק, ולחלוקה הוגנת של המשאבים של האזור, ופנינו אל בנות ובני דורנו בעולם הערבי והמוסלמי בשאיפה לדיאלוג כן אשר יכיל אותנו בתוך ההיסטוריה והתרבות של האזור.

ביטאנו את דעתנו שאנו חיים בישראל במציאות שלטונית שעל אף התיימרותה להציג חזות נאורה ודמוקרטית אינה מייצגת חלקים נרחבים מאוכלוסיית המדינה, בשטחים ובתוך הקו הירוק, רומסת את הזכויות הכלכליות של רוב האזרחים, נמצאת בתהליך של צמצום החירויות הדמוקרטיות, ובונה חומות גזעניות מול תרבות המזרח היהודית והערבית. כמו כן הצבענו על החיבור בין המאבק שלנו, כמזרחים בישראל, לבין המאבק הפלסטיני, מתוך אמונה שהמאבק שלנו כמזרחים בישראל על זכויותינו הכלכליות, החברתיות והתרבותיות, נשען על ההבנה ששינוי פוליטי אינו יכול להישען על מעצמות המערב אשר ניצלו את אזורנו ואת אזרחיו לאורך דורות ארוכים. שינוי חייב לנבוע מתוך דיאלוג פנים אזורי, ומתוך חיבור למאבקים השונים המתנהלים בארצות ערב, ובאופן ספציפי גם למאבק של הפלסטינים אזרחי ישראל, לזכויות פוליטיות וכלכליות שוות בתוך מדינת ישראל, ועצירת דחיקתם הגזענית, ולמאבק של הפלסטינים בגדה ובעזה, החיים תחת כיבוש צבאי, בתביעתם לסיום הכיבוש ולעצמאות.

היום, יותר מחמש שנים אחרי שמוחמד בועזיזי הצית את עצמו בתוניסיה ב-17 לדצמבר 2010, ועורר אחריו את גל המחאות בעולם הערבי, המצב בתוניסיה ממשיך לעורר תקוות לכינונו של משטר דמוקרטי יציב. לעומת זאת אובדן חיי האדם בלחימה הקשה בסוריה, על רבבות ההרוגים ומיליוני הפליטים, ממשיך לעורר עצב רב על אובדן החיים, ועל חוסר היכולת להביא לסוף מעגל האלימות ולהסדר פוליטי צודק ודמוקרטי, שיבטיח ייצוג בשלטון לבני העם הסורי, והעדרו של סיוע בינלאומי משמעותי לסבלו של העם הסורי.

לצד אלו הסכסוך הישראלי-פלסטיני המתמשך, והפיכתו פעמים רבות בתודעה הישראלית, הערבית והעולמית לסכסוך מוסלמי-יהודי, ממשיך ומעצים את תהליך המחיקה שלנו, היהודים-הערבים, מן הזיכרון ההיסטורי, ומטשטש יותר מאלף שנים של קשרים עמוקים, לשוניים, תרבותיים וכן תיאולוגיים בין האיסלאם ליהדות.

דווקא בזמן כזה, כאשר האיבה בין יהודים למוסלמים נתפסת כדבר-מה טבעי וקדום, חשוב שאנחנו נדגיש כי אבותינו ואמהותינו תרמו להתפתחות תרבות האזור, והיוו חלק ממנה. ההשפעות ההדדיות העצומות בין התרבות היהודית לערבית היו נתונות לניסיון מחיקה קשה בדורות האחרונים, בעידן הלאומי של המאה העשרים, על ההפרדות שהוא יצר, אך גם ניתן להבחין בסימניהן במרחבים רבים בחיים, ביניהם המוזיקה, התפילה, הלשון והספרות. עבור רבים מאיתנו, המזרחים בישראל, תרבות ארצות האיסלאם ותחושת השייכות רבת הדורות לאזור הן חלק בלתי נפרד מזהותנו.

הלוואי שבני הדור שלנו, בכל רחבי העולם הערבי, המוסלמי והיהודי, יהיה דור של גשרים מחודשים, שידלגו על פני החומות והאיבה של הדורות הקודמים, ויחדשו את הדיאלוג העמוק, שאנחנו איננו יכולים להבין את עצמנו בלעדיו, בין יהודים, סונים, שיעים ונוצרים, בין ערבים, כורדים, אמזיע'ים (בֶּרְבֶּרִים), תורכים ופרסים, בין מזרחים לאשכנזים, בין פלסטינים לישראלים. הלוואי שנצליח לזכור את כל אותם בני הדורות הקודמים אשר עמדו בצמתים שבין היהדות לאיסלאם, התרבות היהודית והתרבות הערבית, והעמידו לנו מורשת רבת פירות.

הלוואי שכבעלי עבר משותף נצליח להביט גם אל עבר העתיד בשותפות. רק דיאלוג פנים אזורי, שמטרתו לתקן ולשקם את כל מה שנהרס בדורות האחרונים, יהווה מפתח לחידוש מודל השותפות המוסלמי-יהודי-נוצרי של אנדלוס, בעזרת השם, אינשאללה, ולשותפות תרבותית והיסטורית של ארצותינו. אנחנו פוגשים רבים בעולם הערבי והמוסלמי אשר מבקשים ליצור את החיבורים הללו, ואשר מבקשים לזכור את המורשת היהודית של ארצותיהם, למשל במרוקו, במצרים, בתימן ובעיראק.

אם נצליח ליצור קשרים בין החיבור התרבותי העמוק הקיים, לבין החיבור התיאולוגי היהודי-מוסלמי העמוק והמוסתר, מזמנם של רבי סעדיה גאון ורבי משה בן מימון ועד ימינו, ונחבר את אלו גם לתביעה לצדק חלוקתי בחברותינו, לאזרחות דמוקרטית שווה ולשחרור מדיכוי ומכיבוש, נציע סדר יום חדש בארצותינו ובאזור כולו המבוסס על צדק, שיוויון, כבוד הדדי, תיקון היסטורי ושלום.

פורסם בהעוקץ

לאתר רוח ג'דידה

خمس سنوات على "روح جديدة" / الموج بيهار

قبل خمس سنوات، في نيسان 2011، قمنا كمجموعة من بنات وأبناء سلالة المجتمعات اليهودية في العالم العربي والإسلامي، في المشرق والمغرب، بنات وأبناء الجيل الثاني والثالث من (اليهود) الشرقيين في إسرائيل، بنشر رسالة مفتوحة لبنات وأبناء جيلنا في الشرق الأوسط وشمال أفريقيا تحت إسم “روح جديدة” (التي حملت الاسم ذاته بأحرف عبرية أيضاً)، ذلك في أعقاب الأحداث التي تتالت مع بداية ما سمي بالربيع العربي. لقد نظرنا بانفعال شديد للدور المركزي الذي لعبه بشجاعة كبيرة الرجال والنساء أبناء جيلنا بأنحاء العالم العربي، في المظاهرات والاحتجاجات، من أجل الحرية والتغيير، وشعرنا بتعاطف وأمل كبير تجاه الثورات التي أسقطت الأنظمة الإستبدادية في تونس ومصر. كما نظرنا بألم كبير الى إزهاق الأرواح بالحرب الأهلية في سوريا وأماكن أخرى.

أملنا بأن يمثل احتجاج أبناء جيلنا ضد القمع والأنظمة المستعبدة والإستغلالية، بالإضافة الى رفع مطلب التغيير، الحرية وإنشاء الأنظمة الديمقراطية التي تتيح المجال أمام مشاركة المواطنين في العمليات السياسية، أن يمثل لحظة دراماتيكية بتاريخ الشرق الاوسط وشمال أفريقيا التي تمزقت منذ أجيال بين قوى مختلفة، خارجية وداخلية، طمست الحقوق السياسية، الاقتصادية والثقافية لمعظم المواطنين.

أردنا ان نعبر عن هويتنا كيهود-إسرائيليين من ذرية المجتمعات اليهودية التي عاشت بالشرق الأوسط وشمال أفريقيا طوال مئات وآلاف السنوات، وعن شراكتنا مع التاريخ الديني، الثقافي واللغوي للحيز الشرق اوسطي والشمال أفريقي، ولو أنه يبدو بأنه تم “نسياننا” كأبناء لهذا التاريخ: أولاً بإسرائيل التي تتخيل نفسها كمن تتواجد بين أوروبا وشمال أمريكا: وثانياً، بالعالم العربي والذي يبدو بأنه يقبل بكثير من الأحيان التقسيمة القائمة بين اليهود والعرب ومحاولة تصوير اليهود كأوروبيين، ويفضل اقصاء تاريخ اليهود-العرب كفصل هامشي في ماضيه او كشيء لم يكن قائماً بيوم من الأيام. يجب ان نعترف بأن ماضينا أصبح في طي النسيان أيضاً داخل المجتمعات (اليهودية) الشرقية نفسها، في إسرائيل وفي أنحاء العالم، ففي أعقاب الكولونيالية الغربية، القومية اليهودية والقومية العربية، خجل الكثير منا بالماضي المشترك بيننا وبين الشعوب العربية.

أملنا بأن تشكل حراكات الربيع العربي مرحلة انتقالية لظهور جيل جديد بالتاريخ الشرق اوسطي والشمال أفريقي، كما أملنا بأن تجلب هذه الحريات، العدل، والتقسيم العادل لموارد المنطقة، كما توجهنا لبنات وأبناء جيلنا في العالم العربي والإسلامي طامحين بحوار صريح يقدر على احتوائنا ضمن تاريخ وثقافة المنطقة.

عبرنا عن موقفنا بأننا نعيش في إسرائيل تحت حكم يدعي التنور والديمقراطية لكنه لا يمثل أجزاء واسعة من سكان الدولة، إن كان في الأراضي المحتلة أم داخل الخط الأخضر، يطمس الحقوق الاقتصادية لمعظم السكان، يتواجد بعملية تقويض للحريات الديمقراطية، ويبني الجدران العنصرية مقابل ثقافة الشرق اليهودية والعربية. كما أشرنا الى الصلة بين نضالنا، كشرقيين في إسرائيل، وبين النضال الفلسطيني ايماناً منا بأن نضالنا من أجل الحقوق الإقتصادية، الإجتماعية والثقافية يعتمد على الادراك بأن التغيير السياسي لا يمكن ان يستند الى الدول الغربية العظمى التي استغلت منطقتنا وسكانها طوال أجيال. التغيير يجب ان ينبع من خلال حوار داخلي على مستوى المنطقة، ومن خلال التواصل مع النضالات المختلفة التي تتم بالدول العربية، وبشكل خاص مع نضال الفلسطينيين مواطني إسرائيل من أجل الحقوق السياسية والاقتصادية المتساوية داخل دولة إسرائيل ووقف اقصائهم العنصري، ومع نضال الفلسطينيين في الضفة وغزة اللذين يعيشون تحت احتلال عسكري ومطلبهم لإنهاء هذا الاحتلال والاستقلال.

اليوم، بعد أكثر من خمس سنوات منذ ان أحرق محمد البوعزيزي نفسه في تونس ب- 17 كانون أول 2010، وأشعل من خلفه موجة من الاحتجاجات في العالم العربي، الوضع في تونس ما زال يبشر باحتمال إنشاء نظام ديمقراطي مستقر. في المقابل، إزهاق الأرواح بالقتال المحتدم في سوريا، على القتلى الكثر وملايين اللاجئين، يستمر بإثارة الحزن الشديد على سفك الدماء وعدم القدرة على وضع حد لدائرة العنف وإرساء تسوية سياسية عادلة وديمقراطية تضمن تمثيل أبناء الشعب السوري في الحكم، وعلى غياب الدعم الدولي الكافي لمعاناة الشعب السوري.

الى جانب هذه، الصراع الإسرائيلي-الفلسطيني المستمر، وتصويره بأحيان كثيرة في الوعي الإسرائيلي، العربي والعالمي كصراع إسلامي- يهودي، يستمر في تعزيز عملية محونا، نحن اليهود العرب، من الذاكرة التاريخية ويطمس أكثر من ألف عام من العلاقات العميقة، اللغوية، الثقافية والدينية أيضاً بين الإسلام واليهودية.

بالذات في هذه الأوقات، عندما يعتبر العداء بين اليهود والمسلمين كأمر طبيعي وقديم، من المهم بأن نؤكد بأن آبائنا وأمهاتنا ساهموا في تنمية ثقافة المنطقة وكانوا جزءاً لا يتجزأ منها. التأثيرات الكبيرة المتبادلة بين الثقافة اليهودية والعربية تعرضت لمحاولات شديدة لمحوها على مدى الأجيال الأخيرة، في العصر القومي للقرن العشرين والفصل الذي خلقه، ولكن ما زال بالإمكان ملاحظة آثارها بمجالات حياتية كثيرة من بينها الموسيقى، الصلاة، اللغة والأدب. بالنسبة للكثير منا، الشرقيين في إسرائيل، ثقافة الدول الإسلامية والشعور بالانتماء للمنطقة هي جزء لا يتجزأ من هويتنا.

حبذا لو يكون أبناء جيلنا، بكل أنحاء العالم العربي، الاسلامي واليهودي، أبناء جيل يرمم الجسور ويترفع عن الجدران والعداء الذي ساد بين الأجيال السابقة، ليجدد الحوار العميق، الذي لا نستطيع ان نفهم أنفسنا بدونه، بين اليهود، السنة، الشيعة والمسيحيين، بين العرب، الأكراد، الأمازيغ (البربر)، الأتراك والفارسيين، بين الشرقيين والأشكنازيم، بين الفلسطينيين والإسرائيليين. حبذا لو تذكرنا أبناء الأجيال اللذين وقفوا بالماضي على المفترقات التي تربط بين اليهودية والإسلام، بين الثقافة اليهودية والثقافة العربية، وتركوا لنا ميراثاً غنياً.

حبذا لو ننجح كأصحاب ماضي مشترك للتطلع الى المستقبل بشراكة أيضاً. فقط حوار داخلي على مستوى المنطقة، يسعى الى ترميم وتأهيل ما دمر بالأجيال الأخيرة، ممكن ان يكون المفتاح لتجديد نموذج الشراكة الإسلامية-اليهودية-المسيحية بالأندلس، بإذن الله، ولشراكة ثقافية وتاريخية لبلادنا. نحن نصادف الكثيرين من العالم العربي والإسلامي المعنيين بخلق هذه الصلات وبتذكر التراث اليهودي لبلادهم، مثلاً، في المغرب، مصر، اليمن والعراق.

اذا ما نجحنا بتشكيل روابط بين الصلة الثقافية العميقة القائمة وبين الصلة الدينية اليهودية-الإسلامية العميقة أيضاً ولكن المخفية، من أيام الراب سعاديا جؤون والراب موشيه بن ميمون وحتى أيامنا، وأن نربط هذه أيضاً بمطلب التقسيم العادل بمجتماعتنا، المواطنة الديمقراطية المتساوية والتحرر من القمع والإحتلال، سيكون بإمكاننا طرح أجندة جديدة ببلادنا وبالمنطقة كلها تعتمد على العدل، المساواة، الاحترام المتبادل، التسوية التاريخية والسلام.

לפרסום באתר העוקץ בערבית

לפוסט בגרסא העברית

לאתר "רוח ג'דידה"

מודעות פרסומת

אודות almog behar

"צִמְאוֹן בְּאֵרוֹת", "אנא מן אל-יהוד", "חוט מושך מן הלשון", "צ'חלה וחזקל".
פוסט זה פורסם בקטגוריה המכתב 2011, עם התגים , , . אפשר להגיע ישירות לפוסט זה עם קישור ישיר.

תגובה אחת על חמש שנים לרוח ג'דידה / אלמוג בהר // خمس سنوات على "روح جديدة" / الموج بيهار

  1. פינגבאק: חמש שנים לרוח ג'דידה / אלמוג בהר | המבוקש מס' 2

כתיבת תגובה

הזינו את פרטיכם בטופס, או לחצו על אחד מהאייקונים כדי להשתמש בחשבון קיים:

הלוגו של WordPress.com

אתה מגיב באמצעות חשבון WordPress.com שלך. לצאת מהמערכת / לשנות )

תמונת Twitter

אתה מגיב באמצעות חשבון Twitter שלך. לצאת מהמערכת / לשנות )

תמונת Facebook

אתה מגיב באמצעות חשבון Facebook שלך. לצאת מהמערכת / לשנות )

תמונת גוגל פלוס

אתה מגיב באמצעות חשבון Google+ שלך. לצאת מהמערכת / לשנות )

מתחבר ל-%s